TOLMAN'IN ÖĞRENME KURAMI

2009-12-29 17:58:00

TOLMAN'IN ÖĞRENME KURAMI

Tolman Hayvanlarda ve insanlarda amaçlı davranış adlı temel çalışmasında kuramını amaçlı davranışçılık olarak nitelendirmiş daha sonra bu kuramını işaret-gestalt yada beklenti kuramı olarak değiştirmiştir. Tolman psikolojinin tamamıyla objektif bir bilim olmasını savunmuş, içe bakış yöntemini reddetmiştir. Davranışçılığı ise insan yada hayvan davranışlarının amaçlarını, niyetlerini göz önünde bulundurarak açıklamaya çalışmıştır. Davranışçıların savunduğu gibi küçük davranış birimleriyle, hareketlerle değil, bütüncü davranışlarla çalışmak gerektiğini savunmuştur. Tolman'a göre davranış amaca yöneliktir; davranış amaç doğrultusunda çevre koşullarına göre değiştirilebilir, uyum sağlayabilir özelliğe sahiptir. Tolman davranışı bilişsel süreçleri keşfetmek amacıyla çalışmıştır.
Edward Tolman, sistemini doğru bir davranışçılık olarak tanımlamaktadır;çünkü odak noktası, bilinç yerine davranıştır ve içgörü yerine nesnel gözlemdir.
Tolman'a göre:bütünsel davranış amaçsal niteliğe sahiptir ve ayrıca bilişsel ve uysaldır.

* Tolman'ın amaçlı davranışçılığı
Tolman'a göre davranış amaca yönelik etkinliklerdir. Örneğin telefon etmek, su içmek gibi. Davranış amaca yönelik olduğunda amaç bazı şeylerden kaçmak, bazılarını elde etmek olabilir. Mesela kafesteki kuş kafesten kaçmak için çabalarken; bir satıcı malının satışında kar elde etmeye uğraşır. Tolman davranışı amaç etrafında organize ettiğinden kuramına amaçlı davranışçılık adı verilmekte ve bütüncü davranış üstünde çalışmak gereğini de vurgulamıştır.

* Bütüncü davranış
Tolman'a göre davranışı küçük parçalara, elementlere ayırarak çalışmak, davranışın anlamını kaybettirir. Bu yüzden anlamlı bütünlüğü olan amaca yönelik davranışlar üstünde çalışmak gerekmektedir. Ör: yemek pişirme, çamaşır yıkama gibi.

* Tolman'a göre öğrenme
Tolman'a göre öğrenme temel olarak çevreyi keşfetme sürecidir. Organizma bir işaretin diğer bir işarete >ürdüğünü keşfeder ve bunları kullanarak amacına ulaşır. Örneğin bir öğrenci gündüz saat 12:00 olduğunda bunu öğle yemeğinin izleyeceğini öğrenir.

Beklenti: Kapı ziline basıldığında zil sesinin duyulması beklenir. Kapı ziline basıp da zil sesinin duyulmasını beklemek bir beklentidir.

Denence: Yaşantı geçirmeden önceki ilk geçici beklentilere denir. Yaşantılarla doğrulanır yada doğrulanmaz. Doğrulandığında beklenti devam eder. Doğrulanmadığında ise terk edilir. Örneğin lezzetli bir yemek yeme beklentisiyle lokantaya giden kişi eğer yemeği beğenmemişse denence doğrulanmamıştır. Ve gelecek sefer aynı lokantaya gitmez.

Güdülenme: Organizmanın çevredeki hangi olaylara dikkat edeceğini belirler. Örneğin aç bir organizma çevredeki yiyeceklere, susuz bir organizmada çevredeki su ile ilgili uyarıcılara dikkat eder.

En az çaba ilkesi: Organizma bilişsel haritasını kullanarak diğer koşullar eşit olduğunda kendisini en kısa şekilde amaca ulaştıran yolu seçmektedir. Buna denir.

* Zihinsel deneme yanılma
Tolman organizmanın seçimden önce seçme noktasında durup karar verme öğelerini bilişsel olarak gözden geçirdiğini belirtmektedir. Bu sürece de zihinsel deneme-yanılma adını vermektedir. Fare labirentte yiyeceğe en kısa yoldan nasıl gidebilirim gibi çözümler ararkenki hareketleri, alternatif bir yol araması zihinsel deneme yanılmadır. Bu deneme-yanılma çözüm bulununcaya kadar devam etmektedir.
* Performansa karşı öğrenme
Öğrenilenlerin gerek duyulduğunda gözlenebilir davranışa dönüştürülmesine performans denir. Örneğin T bankasının nerde olduğunu biliriz ancak bankaya ihtiyaç duyduğumuzda bu bilgiyi kullanırız.

* Tepki öğrenmeye karşı Amaç Öğrenme Kartları
Tolmana göre organizma sonuçta elde edeceği ödülü yada pekiştirme koşullarını bilerek hareket eder ve ona ulaşma yollarını öğrenir. Örneğin karmaşık bir labirentte organizma hareket değil, amaca >ürecek yolları öğretmektedir. Ödül beklentisi, yer öğrenme ve örtük öğrenme ile ilgili deneyler Tolmanın beklenti öğrenme kuramına güçlü kanıtlar sağlamaktadır.

Ödül beklentisi: Organizma belli bir yere giderse belli bir pekiştireci elde edeceğini öğrenir. Tolman hayvanın almayı beklediği pekiştireç değiştirilirse performansının düşeceğine inanmaktadır.

Örnek olarak da maymunun gözü önünde iki kutudan birinin altına muz yerleştirilmiştir. Ancak maymunun kutuyu ve muzu hemen alması engellenmiştir. Birkaç saniye sonra maymun hiç yanılmadan doğru kutuyu seçerek muzu almıştır. Bu davranış kazanıldıktan sonra deneyin diğer aşamasında, önce muz bir kabın altına saklanmış sonra maymun görmeden muz kabın altından alınarak, yiyecek olarak sevilmeyen marul yaprağı konmuştur. Maymun yiyeceğin saklandığı doğru kabın bulunmasına rağmen tercih ettiği muz yerine marul yaprağını görünce şaşkınlık ve kızgınlık göstermiş, yiyeceği reddetmiştir.

Yer öğrenme: Yer öğrenme deneyleri organizmanın içinde bulunduğu koşullara göre uygun alternatif davranışı seçerek amacına ulaşmayı öğrendiğini göstermek üzere düzenlenmiştir. Bir labirentteki fare yiyeceğe ulaşabilmek için tüm yolları dener en kısa yolu bulduğu zaman hep o yolu kullanır.

Örtük öğrenme: Performansa dönüştürülmeyen öğrenmedir. Öğrenme, performansa dönüştürülünceye kadar bellekte saklı kalmaktadır. Örneğin bir organizmaya yaptığı davranıştan dolayı ödül verilmiyorsa bu organizmanın davranışında hiçbir farklılık meydana gelmez ancak ödül veriliyorsa daha iyi bir performans gösterir.

Örtük sönme: Tolmanın kuramına göre organizma kendisine verilen gözlem yapma fırsatlarıyla tepki-uyarıcı beklentisini öğrenmektedir. Örneğin belli bir tepkinin kendisini yiyeceğe >ürdüğünü öğrenir. Daha sonra bu organizma artık bu tepkinin yiyeceğini >ürmediğini gözlerse bu gözlemler sönmeyi meydana getirir. Bu koşullarda meydana gelen sönmeye örtük sönme denir. Organizmanın öğrenilmiş beklentilerinin karşılanmamasıyla sönme düşmektedir.

5717
0
0
Yorum Yaz